شهرستان ارزوئیه در جنوب‌غربی استان کرمان قرار دارد و یکی از مناطق کهن این استان است. حضور ایل افشار و ارتباط فرهنگی با مناطق جنوبی، تأثیر زیادی بر موسیقی بومی این منطقه گذاشته است.
موسیقی بومی ارزوئیه
موسیقی ارزوئیه با اقلیم گرمسیری، فرهنگ محلی و گویش‌های فارسی و ترکی منطقه هماهنگ است و بخشی ارزشمند از میراث فرهنگی مردم این شهرستان به شمار می‌رود.
آیین‌ها و مراسم موسیقایی
از مهم‌ترین آیین‌های موسیقایی ارزوئیه می‌توان به مراسم پیوند یا عیش، ختنه‌سوران، لالایی، جشن سده، برداشت محصول، ساربانی و چوپانی، چوگان و اسب‌بازی و موسیقی سوگ اشاره کرد.
موسیقی چوپانی و برداشت محصول
نی، ساز اصلی موسیقی ساربانی و چوپانی است و برخی نغمه‌های آن برای هدایت گله استفاده می‌شوند. در زمان برداشت محصول نیز گاهی نوازندگان محلی در ازای کار خود ساز می‌نواختند و سهمی از محصول دریافت می‌کردند.
رقص‌های محلی ارزوئیه
چوبازی، ترکه‌بازی، دستمال‌بازی، پا ناقارهای و سرکنگی از رقص‌های رایج منطقه هستند. چوبازی نوعی مبارزه نمادین و آکروباتیک و ترکه‌بازی با ترکه درختان انار یا بید اجرا می‌شود.
سازهای موسیقی ارزوئیه
سازهای منطقه در سه گروه کوبه‌ای، بادی و زهی قرار می‌گیرند. دهل، نقاره، دمام، سنج، ضرب و تمپو از سازهای کوبه‌ای و سرنا، کرنا، نی محلی، نی جفتی، نی فِیقو، نی‌انبان، کلومبنگ و بوق از سازهای بادی هستند.
ویژگی سازها و موسیقی مذهبی
نی محلی یا نی چوپانی جایگاه ویژه‌ای در موسیقی ارزوئیه دارد. چِگَر، سُرود، قیچک و چنگ نیز از سازهای زهی منطقه‌اند. تعزیه، مرثیه، نوحه، چاوشی، مداحی، مولودی و مراسم سنج، بوق و دمام نیز بخش مهمی از موسیقی مذهبی ارزوئیه را تشکیل می‌دهند.
هنرمندان موسیقی ارزوئیه
علی مرادی، سبزعلی مرادی، علی سلمانی، جهانگیر شادمانی، حسن طامی، محمد سلمانی، علی کوچک، علیحسین بهاری و بسیاری دیگر از نوازندگان و خوانندگان محلی در حفظ و اجرای این میراث نقش داشته‌اند.
میراث موسیقایی ارزوئیه
مجموعه آیین‌ها، نغمه‌ها، سازها، رقص‌ها و هنرمندان محلی، موسیقی ارزوئیه را به بخشی ارزشمند از فرهنگ و میراث موسیقایی استان کرمان تبدیل کرده است.
