مقدمه
اختراع رادیو یکی از نقاط عطف تاریخ تمدن بشری بود که علاوه بر نقش رسانه‌ای، حیات موسیقایی جوامع را نیز دگرگون کرد. تأسیس رادیو تهران در اردیبهشت ۱۳۱۹ چنان تأثیر بنیادینی بر موسیقی ایران گذاشت که می‌توان تاریخ موسیقی ایران را به دو دوره «پیش از رادیو» و «بعد از رادیو» تقسیم کرد. رادیو برای نخستین‌بار توده‌های عظیمی از مردم را با موسیقی آشنا ساخت و مناسبات تازه‌ای میان موسیقی‌دانان و جامعه ایجاد کرد.
تحول ساختار اجتماعی موسیقی
پیش از تأسیس رادیو، موسیقی در دو شکل مردمی (غیرحرفه‌ای) و رسمی-حکومتی (وابسته به دربار) وجود داشت. رادیو این امکان را فراهم کرد که موسیقی به کالایی اجتماعی با ارزش‌گذاری مادی تبدیل شود و مناسبات موسیقی‌دانان با جامعه دگرگون گردد.
تأسیس رادیو کرمان
رادیو کرمان در خرداد ۱۳۳۷ تأسیس شد و ابتدا به مدت سه ماه به‌صورت آزمایشی زیر نظر استاندار وقت، محمد دادور، فعالیت کرد. علی یاسایی نخستین سرپرست اداره اطلاعات و رادیو کرمان بود. تشکیلات اداری رادیو با کمک کارمندانی از سازمان‌های مختلف استان شکل گرفت؛ محمد دانشور نخستین خبرنگار و علی‌اصغر مظهری نخستین گوینده مرد رادیو کرمان بودند.
شکل‌گیری ارکستر رادیو کرمان
از همان ابتدا، برنامه‌های موسیقی به‌صورت تک‌نوازی و دونوازی توسط هنرمندانی چون ایوب دژاکام و محمدعلی سیف‌اللهی اجرا می‌شد. نخستین ارکستر رسمی رادیو کرمان در تاریخ ۱۲/۹/۱۳۴۵ با ۶ نفر عضو و بودجه‌ای معادل ۶۹۰۰ ریال ماهانه تشکیل شد. این ارکستر بعدها با پیوستن نوازندگان دیگری تکمیل شد و به‌طور معمول ماهانه سه تا چهار آهنگ جدید تولید می‌کرد.
دوران فعالیت هنرمندان (۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷)
در این بیست سال، هنرمندان بسیاری در نقش‌های رهبر ارکستر، آهنگساز، خواننده، نوازنده و ترانه‌سرا با رادیو کرمان همکاری کردند. از میان رهبران ارکستر می‌توان به عزیز اکبری، ایوب دژاکام، محمدعلی سیف‌اللهی اوشانی و احمدرضا مؤیدمحسنی اشاره کرد. این دوره به‌عنوان شکوفاترین دوران موسیقی شهری کرمان پیش از انقلاب شناخته می‌شود.
آهنگسازان و خوانندگان برجسته
آثار متعددی توسط آهنگسازانی چون عزیز اکبری، ایوب دژاکام، محمدعلی سیف‌اللهی و احمدرضا مؤیدمحسنی خلق شد. در میان خوانندگان مرد، افرادی چون ارژنگ عباسی، هوشنگ درخشانی، علی‌اکبر ری‌پور، عطاءالله مشرف‌زاده و علی فدایی فعالیت چشمگیری داشتند. در بخش خوانندگان زن نیز نام‌هایی چون پروانه، شهلا ده‌بزرگی، فروغ، فیروزه و هاله به چشم می‌خورد.
نوازندگان سازهای ایرانی و غربی
در بخش سازهای ایرانی، نوازندگانی چون عباس ایرانمنش، داریوش برهانی و محمود خیامی (تار) و محمدعلی سیف‌اللهی (سنتور) فعالیت داشتند. در بخش سازهای غربی نیز افرادی مانند احمد اسدالهی و مهدی گواشیری (فلوت)، عزیز اکبری و محمدحسین صفاریان (ویلن) و هوشنگ درخشانی (آکاردئون و ارگ) حضور داشتند.
ترانه‌سرایان
احمد اسدالهی (شعله کرمانی) و حمید مظهری (اشک کرمانی) از جمله ترانه‌سرایان تأثیرگذار این دوره بودند که ترانه‌های ماندگاری مانند «سُکلو» و «کرمونیا وفادارن» را خلق کردند.
نتیجه‌گیری
تأسیس رادیو کرمان در سال ۱۳۳۷ تحولی بزرگ در موسیقی این منطقه ایجاد کرد. این پژوهش با تکیه بر اسناد اداره اطلاعات و رادیو استان کرمان و مطالعات کتابخانه‌ای، فهرستی از هنرمندان و آثار آن‌ها را بر اساس نقش‌های مختلف (رهبری ارکستر، آهنگسازی، خوانندگی، نوازندگی و ترانه‌سرایی) گردآوری کرده و دوره بیست‌ساله ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷ را شکوفاترین دوران موسیقی شهری کرمان پیش از انقلاب معرفی می‌کند.
