معرفی
استان کرمان دارای تنوع گسترده‌ای از رقص‌های محلی شادیانه است که در مراسم عروسی و جشن‌ها اجرا می‌شوند. این رقص‌ها شامل انواع مختلفی مانند دستمال‌بازی، چاپ و ناچ، چوبازی، رقص دهل و بسیاری دیگر هستند که هرکدام ویژگی‌های حرکتی، موسیقایی و نمادین خاص خود را دارند.
دستمال گردون (دستمال‌بازی، دستمال‌پرونی، شیه‌لی)
مهم‌ترین رقص زنانه در استان کرمان است که در آن زنان و دختران دستمال‌های رنگی (یا در برخی مناطق مانند بم، دستمال سیاه) را در دست می‌چرخانند. این رقص با ریتم آهسته آغاز و به تدریج تند می‌شود و معمولاً با دوبیتی خاتمه می‌یابد. در جنوب کرمان، نوع خاصی از این رقص با نام «شیه‌لی» هنگام حرکت داماد اجرا می‌شود.
کلاچیتک
بخشی پرشتاب و پرهیجان از رقص دستمال گردون است که توسط زنان، معمولاً در مراسم عروسی، اجرا می‌شود و پایان‌بخش این رقص محسوب می‌شود.
چاپ و ناچ
اصطلاحی رایج در شرق و جنوب شرق کرمان برای انواع رقص‌های دسته‌جمعی است که در دایره بسته یا باز انجام می‌شوند. این رقص‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:
رقص‌های دوری و زنجیره‌ای شامل راست‌چاپ (ریتم کند، نماد شکرگزاری از برداشت محصول)، دست‌چاپ (تأکید بر حرکت دست‌ها)، سه‌چاپ (حرکات پیچیده‌تر دست و پا)، و کلمپر (رقصی مهیج که بیشتر توسط مردان اجرا می‌شود).
چوچاپ رقصی با استفاده از چوب‌های کوتاه است که رقصندگان در دایره به هم ضربه می‌زنند و نمادی از جنگ و دفاع محسوب می‌شود.
کابلی
مجموعه‌ای از آهنگ‌های شاد ویژه جشن عروسی است که زنان با ترانه‌هایی مانند «علی‌خان» و «یک گز زری» به آن می‌رقصند؛ ریتم آن از آهسته به تند تغییر می‌کند.
سربازی
رقصی صف‌مانند که زنان در دو دسته روبه‌روی هم قرار می‌گیرند و از کنار هم رد می‌شوند، معمولاً همراه با آهنگ «ناصرخان».
دست به کمر و سه‌پا، و یه‌رو
رقص‌های مردانه‌ای که با سرنا و دهل اجرا می‌شوند؛ «یه‌رو» معمولاً پس از نغمه سه‌پا نواخته می‌شود.
چوبازی و ترکه‌بازی
چوبازی نوعی رقص حماسی است که با چوب‌های بلند اَرچن اجرا می‌شود و نمادی از تمرین جنگاوری است. رقصندگان با حرکات نمایشی و آکروباتیک، ضربات یکدیگر را دفع می‌کنند. در مناطق مختلف کرمان، انواع محلی این رقص مانند «رحمانی» در منوجان وجود دارد. ترکه‌بازی رقصی مشابه است که به جای چوب از ترکه انار یا دیگر درختان استفاده می‌شود.
رقص کشتی
نوعی کشتی‌گیری نمادین همراه با موسیقی سرنا و دهل است که شامل حرکات قراردادی، از جمله صحنه‌ای نمایشی از مرگ و زنده شدن یکی از کشتی‌گیران، می‌شود.
رقص دهل (دهل چرخون)
نوازنده دهل هنگام تند شدن ریتم، حرکات آکروباتیک مانند چرخیدن، گذاشتن دهل روی شانه یا سر، و نواختن با پا انجام می‌دهد؛ این رقص معمولاً همراه با ملودی «چاردار» اجرا می‌شود.
رقص قالی
یکی از رقص‌های رو به فراموشی استان است که تنها در برخی مناطق جنوب کرمان باقی مانده. در این رقص، یک قالی دستباف روی دست نوازنده دهل چرخانده می‌شود و پس از افتادن آن، حضار فریاد «شاباش» سر می‌دهند.
رقص استکان
در مناطقی مانند راور و راین اجرا می‌شود؛ رقصندگان از استکان و نعلبکی به‌عنوان ساز خودصدا برای ایجاد ریتم استفاده می‌کنند.
سرکنگی
رقصی مردانه که در آن رقصنده شانه‌های خود را با سرعت می‌لرزاند. در جنوب کرمان طایفه‌ای وجود دارد که این رقص را به‌صورت حرفه‌ای انجام می‌دهند.
کجک یا کجکی
بخشی از رقص است که در اثر شکست ناگهانی ریتم سرنا و دهل، حرکاتی نامتعارف در رقصندگان ایجاد می‌شود.
مجسمه
رقصی که در آن نوازنده ناگهان سکوت می‌کند و رقصنده باید بی‌حرکت بماند؛ این رقص بیشتر در سیرجان، بافت و رابر اجرا می‌شود.
پا آتشی
رقصی که دور آتش، معمولاً در شب، با نواختن سرنا، دهل و جره اجرا می‌شود.
رقص خروس
مخصوص منطقه منوجان است که در آن نوازندگان با لباس‌های تزئین‌شده شبیه دم خروس، حرکاتی مشابه رفتار خروس انجام می‌دهند.
